شهرنوین

حسابداری

استهلاک در حسابداری

عواملی مانند گذشت زمان، فرسودگی و فرسایش موجب کاهش ارزش دارایی های ثابت می شوند و به تدریج داراییهای ثابت کارایی خودرا از دست می دهند، این کاهش ارزش دارایی ثابت وسرشکن کردن و تخصیص دادن بهای تمام شده دارایی ثابت را به طریقی معقول و منظم به دوره های استفاده از آن را استهلاک گویند وهزینه ای را که صاحبان سرمایه برای تعویض، تعمیرات و کاهش ارزش متحمل می شوند را هزینه ی استهلاک دارایی ثابت میگویند. بنابراین هدف استهلاک، سرشکن کردن بهای تمام شده است و نه تعیین ارزش دارایی. به طور معمول هزینه ی استهلاک در حسابداری هر ساله ودر پایان سال مالی محاسبه می شود و استهلاک هرسال براساس جدول استهلاکی که از سوی اداره ی امور اقتصاد و دارایی اعلام می گردد، محاسبه می شود.

حسابداری استهلاک چیست؟
حسابداری استهلاک به روشی گفته می شود که بر اساس آن بهای تمام شده دارایی ثابت منهای ارزش اسقاط ان، بر مدتی که عمر مفید آن برآورد می شود به طریقی معقول و منظم سرشکن شود. بهای تمام شده معمولا در طول مدت استفاده از دارایی، ثابت می ماند بطوریکه در پایان عمر مفید دارایی، مجموع اقلام استهلاک دوره های استفاده از آن برابر می شود با بهای اولیه منهای ارزشی که برای دارایی اسقاط (Salvage Value) در نظر گرفته شده است. به تدریج که از عمر مفید اقتصادی دارایی کاسته می گردد، استهلاک آن منظما به صورت هزینه به عملیات واحد اقتصادی تخصیص می یابد. در صورت سود و زیان استهلاک بر اساس ماهیت و مورد استفاده از مال به یکی از سه عنوان هزینه فروش، هزینه اداری و یا هزینه ساخت کالای فروش رفته ارائه می شود.

در واقع استهلاک از دو طریق بر صورت سود و زیان اثر می گذارد:
1. مستقیما به بدهکار حساب هزینه منظور و سبب افزایش آن می شود. (مانند هزینه استهلاک خودروهایی که مورد استفاده دایره فروش کالا قرار می گیرد) و طبعا به شکل هزینه فروش انعکاس پیدا می کند.

2. دیگراستهلاک استهلاک ماشین آلات کارخانه که بصورت قسمتی از بهای تمام شده کالا ثبت و پس از فروش کالا به بدهکار حساب بهای تمام شده کالای فروش رفته انتقال می یابد. (مانند استهلاک ماشین آلات تولیدی)

بیشتر بخوانیم: داشبورد مدیریتی چیست؟

روشهای استهلاک در حسابداری :
1. بر حسب زمان:
i.استهلاک در حسابداری به روش خط مستقیم:
در این روش مبلغ هزینه استهلاک در طول عمر مفید ثابت و یکسان می باشد و با گذر زمان از ارزش دارایی ثابت به صورت یکسان کم می شود. روش محاسبه ی این مدل استهلاک در حسابداری به این صورت است که ارزش اسقاط از بهای تمام شده ی دارایی کسر وبه عمر مفید ان تقسیم می شود.
هزینه ی استهلاک هرسال = (ارزش اسقاط-بهای تمام شده ی دارایی) / عمر مفید

2. استهلاک بر حسب محصول یا روشهای مبنی بر تغییر هزینه هر دوره:
i.استهلاک در حسابداری به روش ساعت کارکرد:
در این روش میزان فعالیت و ساعات کارکرد استهلاک دارایی ثابت بیشتر می شود. برای دارایی هایی که در خط تولید استفاده می شوند این روش مناسبتر است.
هزینه ی استهلاک برای هر ساعت کارکرد = ( بهای تمام شده – ارزش اسقاط ) / کل ساعات کارکرد
هزینه ی استهلاک هرسال = هزینه ی استهلاک هر ساعت کار کرد × ساعات کارکرد یک سال

ii.استهلاک در حسابداری به روش میزان تولید:
در این روش مقدار مبلغی که به دلیل استهلاک به هر واحد محصول تعلق می گیرد، ثابت می ماند. طبق این روش استهلاک در حسابداری، استهلاک انباشته به میزان محصولی که تولید می شود بستگی دارد. در این روش بهای تمام شده ی دارایی ثابت از ارزش اسقاط ان کسر می شود و بر کل تعداد تولید محصول تقسیم و در میزان تولید سال جاری ضرب می شود. به این ترتیب هزینه استهلاک هر دوره بر حسب میزان تولید تغییر می کند.

هزینه ی استهلاک برای هر واحد تولید = (بهای تمام شده ی دارایی – ارزش اسقاط) / کل تعداد تولید
هزینه استهلاک سالانه = میزان تولید هر سال × هزینه استهلاک برای هر واحد تولید

3. روش های مبنی بر استهلاک بیشتر در سالهای اول عمر دارایی و کاهش تدریجی آن:
i. استهلاک در حسابداری به روش مجموع سنوات
در این روش برای به دست اوردن هزینه ی استهلاک ارزش اسقاط را از بهای تمام شده ی دارایی کسر و بر مجموع سالهای عمرمفید تقسیم می کنیم. برای یک دارایی با عمر مفید 6 سال، سالها عبارتند از 6 و5 و 4 و 3 و 2 و 1 و مجموع آنها برابر با 21 می باشد.

ii. استهلاک در حسابداری روش مانده نزولی
در این روش برای به دست اوردن استهلاک باید بهای تمام شده دارایی ثابت را منهای مانده حساب استهلاک انباشته مربوط به ان دارایی کنیم وحاصل را در نرخ استهلاک ضرب کنیم.

4. روشهای مبنی بر محاسبات سرمایه گذاری و سود منتسب به آن:
i. استهلاک در حسابداری به روش قسط السنین
طبق این روش سالانه مبلغ معین وثابتی را برای ذخیره استهلاک به بهره مرکب می‌گذارند. این مبلغ به صورتی تعیین می گردد که در پایان مدت مشخص شده اصل و فرع ان با قیمت دارایی مستهلک شده برابر باشد که این روش منسوخ شده است.

ii. استهلاک در حسابداری به روش سرمایه گذاری وجوه استهلاکی
وجوه استهلاکی در تامین مالی شرکت‌های عمرانی و بزرگ مورد استفاده قرار می گیرد. وجوه استهلاکی برای پوشش دادن خطر اوراق صنایع استخراجی مانند نفت، ذغال سنگ و… ضروری است، به دلیل اینکه دارایی‌های این صنایع دارای هدررفت است.

بیشتر بخوانیم: ERP و مزایای استفاده از آن

استفاده از روش استهلاک مناسب:
در نتیجه استفاده از هر کدام از این روش های استهلاک در حسابداری بستگی به متغیر هایی دارد. متغیرهایی از قبیل نوع دارایی، نوع کسب و کار و … . اگر چه در بیشتر موارد از روش خط مستقیم و مانده نزولی استفاده می شود ولی استفاده از هر روش تاثیرات متفاوتی در ترازنامه و سود و زیان یک شرکت می گذارد. به طور مثال استفاده از روش مانده نزولی این امکان را به شرکت ها می دهد تا مالیات کمتری در اوایل سالهای استفاده از دارایی پرداخت کنند (به دلیل هزینه بالاتر استهلاک و سود کمتر) ولی از نقدینگی بیشتر برخوردار شوند تا بتوانند در پروژه های دیگری استفاده کنند. اگر چه استفاده از این روش باعث افزایش مالیات در دوران پایانی عمر دارایی می شود و اگر شرکتها برنامه ریزی مالی دقیقی نداشته باشند این افزایش مالیات که سبب کاهش نقدینگی می شود و مستهلک بودن دارایی میتواند باعث بروز مشکلاتی در آن سالها شود.

انواع استهلاک :
در حسابداری استهلاک را به دو نوع کلی تقسیم می کنند:

1. استهلاک به معنای اعم: حکایت از تخصیص بهای تمام شده داراییها به دوره های مختلف استفاده از انها می کند.
به این ترتیب، هزینه استهلاک در مقابل درآمد هر دوره به حساب منظور می گردد.

استهلاک در این معنا به دو گروه زیر تقسیم می شود:
الف- استهلاک داراییهای مشهود : یعنی داراییهایی که وجود خارجی دارند مانند اموال، ماشین آلات و تجهیزات

ب- استهلاک داراییهای نامشهود : داراییهای نامشهود گروهی از داراییهای بلند مدت هستند که فاقد ماهیت فیزیکی می باشند. در عوض این نوع داراییها در خود حقوق و امتیازاتی دارند که واحد تجاری ممکن است بتواند در دوره های جاری و آتی از آن منتفع گردد. برای مثال از داراییهای نامشهود می توان از حق امتیاز، حق تالیف، علائم تجاری، حق انحصاری فروش، اجاره های بلند مدت و سرقفلی نام برد. بهای تمام شده تحصیل یک دارایی نامشهود، در بدهکار یک حساب دارایی ثبت می شود.

داراییهای نامشهود از طریق استهلاک (کم آیش یا انقضاء) داراییهای نامشهود منقضی می شوند.با توجه به رهنمود اصول پذیرفته شده حسابداری، داراییهای نامشهود باید در مدتی که بیشتر از 40 سال نمی باشد، به روش خط مستقیم مستهلک شوند. ولی گاهی اوقات نابابی گریبان داراییهای نامشهود را می گیرد و عمر مفید آنرا کمتر از میزان مقرر قانونی می کند. در مورد داراییهای نامشهود باید گفت که در زمان ثبت انقضاء (استهلاک) آن، به جای استهلاک انباشته، خود حساب دارایی بستانکار می شود و دیگر اینکه ارزش اسقاط داراییهای نامشهود در اغلب موارد صفر می باشد.

استهلاک سرقفلی
سرقفلی حقی است معنوی که تاجر برای تقدم در اجارهٔ محل و ادامهٔ تجارت درمحل کار خود دارد. وجزء اموال غیرمنقول تبعی است. سرقفلی دارایی نامشهودی که درنتیجه اکتساب یک شرکت توسط شرکت دیگر به قیمتی بیشتر از ارزش واقعی ایجادشده، سرقفلی گفته می‌شود. ارزش برند شرکت، مشتریان وفادار زیاد، روابط خوب با مشتریان، روابط خوب با کارکنان و هر نوع اختراع، حق کپی‌رایت یا تکنولوژی اختصاصی، نشان‌دهنده سرقفلی است. سرقفلی به‌عنوان دارایی نامشهود در نظر گرفته می‌شود زیرا یک دارایی فیزیکی مثل ساختمان یا تجهیزات نیست. حساب سرقفلی در ترازنامه، در بخش دارایی‌های شرکت، منعکس می‌شود. مبنای این حق مالی بر این پایه استوار است که موسسات تجارتی بیش‌تر اوقات در ساختمان‌هایی ساخته می‌شوند که مالکیت آن‌ها متعلق به دیگران است، و این ارزش را باید سوایِ ارزشِ مادیِ آن‌ ملک، و متعلق به کسی دانست که آن را بوجود آورده‌است. از سوی دیگر ادامهٔ فعالیت تاجر که آن را می‌توان به هر پیشه خدماتی یا حتی تولیدی نیز تسری داد تا حد زیادی مستلزم استقرار او در مکان اولیه است.

این حق به صاحب آن اجازه می‌دهد ثمرهٔ فعالیت خود را از مالک یا کسی که پس از او قصد اجاره محل را دارد دریافت کند وهمچنین اختیارِتامِ مالک برای‌بیرون‌کردنِ مستأجر را ازبین می‌برد. سرقفلی دو معنای حقوقی متفاوت دارد. این عبارت می‌تواند به کالا یا اشتهار یک نام تجاری و شهرت عالی شرکتی اشاره داشته باشد که مزایای رقابتی مهمی را فراهم می‌کند. در این حالت یعنی مؤسسه دارایی‌های مهم ولی نامشهودی دارد که در ترازنامه گزارش داده نشده‌است. در معنای دوم، مؤسسه ممکن است برای خرید سرقفلی‌ای که در طول سال‌ها به وسیلهٔ سازمان دیگری ایجاد شده‌است، مبلغی نقد بپردازد. تنها سرقفلی خریداری شده در بخش دارایی در ترازنامه گزارش می‌شود.

2. استهلاک به معنای کاهش منابع طبیعی:
مانند انواع معادن که در نتیجه استخراج از مقدار ذخیره آنها کاسته می شود و وجه افتراق آن با نوع قبلی در این است که گذشت زمان و کاربرد اموال، ماشین آلات و تجهیزات از ارزش آنها می کاهد در حالی که استهلاک منابع طبیعی با کاهش مقدار ( و نه لزوما کاهش کیفیت) آنها همراه است.

علل استهلاک :
به شرح زیر طبقه بندی می شوند:
- عوامل فیزیکی (Physical Factors):
1. فرسودگی ناشی از استعمال
2. گذشت زمان
3. پوسیدگی و زنگ زدگی

- عوامل کار بردی (Functional factors):
1. عدم کفایت
2. نابابی که تعویض زودرس را هم در بر می گیرد
لازم به ذکر است که عوامل سه گانه فیزیکی مرتبا بر داراییهای مشهود اثر می گذارند و از عمر مفید آنها می کاهند. ولی وقوع عوامل کار بردی کمتر مورد پیدا می کند. نابابی ممکن است به این علت حادث شود که پیشرفتهای تکنولوژی سبب کهنه شدن ماشین آلات و طرز کار انها و کاهش یا از بین رفتن تقاضا برای محصولات و خدمات گردد. ارزش آن دسته از داراییها که انتظار نمی رود از انها دیگر بار استفاده شود می باید برابر پیش بینی آنچه از فروش انها حاصل خواهد گردید و آن را اصطلاحا خالص ارزش بازیافتنی می نامند، تقلیل یابد.

اموال بدون استفاده را می باید در حساب خاصی جزو داراییها، نگهداری کرد.

بیشتر بخوانیم: باشگاه مشتریان اشتراکی

برآورد استهلاک :
متغیرهایی که در محاسبه هزینه استهلاک هر دوره می باید مورد نظر قرار گیرند عبارتند از :
1. بهای (تمام شده ) واقعی
2. برآورد ارزش اسقاط
3. برآورد عمر مفید

بنابراین محاسبه استهلاک بستگی پیدا می کند به یک عامل واقعی و دو عامل برآوردی یا تخمینی.
ارزش اسقاط :
عبارتست از مبلغی که پیش بینی می شود از فروش مال یا در تعویض، به هنگام انصراف از کار آن، عاید می شود. در این براورد هزینه پیاده کردن و برچیدن مال هم منظور می گردد. بعنوان مثال اگر فروش مال اسقاط 2500000 ریال و هزینه پیاده کردن و تحویل آن 500000 ریال برآورد شود، ارزش اسقاط آن 2000000 ریال خواهد شد.

مابه التفاوت بهای تمام شده و ارزش اسقاط مال را ماخذ استهلاک می نامند. اغلب در عمل از محاسبه ارزش اسقاط صرفنظر می کنند. در مواردی که حاصل فروش اسقاط مال را با هزینه پیاده کردن آن برابر تشخیص دهند ( که عمل ارزش اسقاط آن صفر می شود) و یا مبالغ حاصل از فروش کم و ناچیز باشد، انصراف از محاسبه ارزش اسقاط را قابل قبول دانسته اند.

در برآورد عمر مفید مال برای محاسبه استهلاک، شروط و نکاتی به شرح زیر بطور ضمنی در نظر گرفته می شود:
1.استفاده از مال به وسیله مالک فعلی صورت گیرد.
2. کاربرد مال به صورتی باشد که به هنگام تحصیل آن منظور بوده است.
3. خط مشی برای تعمیر و نگهداشت دارایی در مدت استفاده معین باشد.

طبعا هزینه استهلاک هر دوره بستگی به این دارد که حدود بهره برداری و خدمات بالقوه اقتصادی مالی برای موسسه مالک آن معلوم شود. در واقع عمر مفید بر اساس و در رابطه با از دست رفتن ارزشها و امکانات بالقوه از لحاظ انجام خدمات تعیین می گردد.

عمر مفید ممکن است بر اساس یکی از مقیاسهای زیر تعیین شود:
الف- دوره هایی از زمان بندی مانند تعداد سال یا ماه
ب- جمع محصول قابل تولید بر حسب واحد سنجش آن
پ- جمع ساعات کارکرد یعنی تعداد ساعاتی که می توان از دارایی بهره برداری کرد.
از لحاظ نظری، تعیین عمر مفید به ماهیت مل و علل اصلی استهلاک آن بستگی دارد.

ثبت استهلاک :
در مورد حسابهای دارایی اصول زیر رعایت می شود:

1. به هنگام خرید یا تحصیل قلمی از دارایی، آن را به بهای تمام شده ثبت می کنند.

2. پس از ان، در مورد آن دسته از داراییها که عمر معین و محدود دارند، بهای تمام شده منهای استهلاک انباشته تا تاریخ تهیه گزارش مالی، ملاک تعیین ارزش و درج آن در گزارشهای مالی قرار می گیرد و آن را ارزش دفتری یا مانده مستهلک نشده می نامند.

3. آن قسمت از بهای تمام شده که به اصطلاح بکار رفته و فایده اش منقضی شده است، بر اساس اصل مقابله درآمد با هزینه (Matching Principle) به حساب هزینه جاری منظور می شود.

استهلاک هر دوره به بدهکار حساب هزینه استهلاک و در مورد وسایل تولید، به بدهکار حساب بهای ساخت ( سربار کارخانه) و به بستانکار حساب دارایی کاه به نام استهلاک انباشته منظور می شود. نکته مهم این است که در نتیجه این عمل بهای تمام شده در طول استفاده از مال جدا و محفوظ و مشخص می ماند و با آنچه به تدریج از طریق استهلاک سالانه ، انباشته می شود مخلوط نگردد. مخلوط کردن این دو منطقی نیست زیرا بهای تمام شده واقعی و قطعی و استهلاک برآوردی و تخمینی می باشد.

بیشتر بخوانیم:
- روشهای محاسبه بهای تمام شده موجودی کالا در روش ادواری
- اهمیت و مزایای انبارداری صحیح
- حسابداری حقوق و دستمزد



کلیدواژه‌ها: بهای تمام شده-دارایی ثابت-سرشکن کردن بهای تمام شده-حسابداری استهلاک چیست؟-عمر مفید اقتصادی دارایی-سود و زیان استهلاک-روشهای استهلاک در حسابداری-استهلاک در حسابداری-ارزش اسقاط-استهلاک انباشته-نرخ استهلاک-محاسبات سرمایه-قسط السنین-قیمت دارایی مستهلک شده-انواع استهلاک-داراییهای مشهود-داراییهای نامشهود